Departamenti Amerikan i Shtetit ka publikuar raportin e vitit 2026 për klimën e investimeve në Shqipëri, duke vlerësuar zhvillimet ekonomike, investimet e huaja, sistemin financiar, sundimin e ligjit dhe klimën politike e të sigurisë në vend. Raporti e përshkruan Shqipërinë si një vend me të ardhura të mesme të larta, me një ekonomi që vijon të rritet, por që përballet ende me probleme strukturore dhe institucionale.
Sipas raportit, ekonomia shqiptare u rrit me 3.7% gjatë vitit 2025, e mbështetur kryesisht nga turizmi dhe sektori i pasurive të paluajtshme. PBB-ja e vendit vlerësohet në rreth 30 miliardë dollarë, ndërsa inflacioni ra në 2.2%, brenda objektivit të Bankës së Shqipërisë.
Një tjetër tregues pozitiv i evidentuar është ulja e borxhit publik. Raporti thotë se raporti borxh/PBB ka zbritur nga 75% në vitin 2021 në 52.6% në vitin 2025, si rezultat i konsolidimit fiskal, politikës monetare, forcimit të monedhës dhe rritjes së të ardhurave tatimore.
Megjithatë, PBB-ja për frymë mbetet rreth një të katërtën e mesatares së BE-së, ndërsa ekonomia shqiptare vijon të jetë e ekspozuar ndaj një sërë problematikash, përfshirë korrupsionin, krimin e organizuar, pastrimin e parave, konkurrencën e deformuar, mungesën e fuqisë punëtore si pasojë e emigracionit, produktivitetin e ulët dhe ekonominë informale.
Investimet e huaja arrijnë rekord
Një nga zhvillimet më të rëndësishme të evidentuara nga raporti është rritja e investimeve të huaja direkte.
Sipas të dhënave paraprake të Bankës së Shqipërisë, investimet e huaja direkte arritën një rekord prej 1.84 miliardë dollarësh në vitin 2025, ndërsa stoku total i FDI-së arriti në rreth 17 miliardë dollarë, ose 57% më shumë se në vitin 2021.
Sektorët kryesorë që tërhoqën investime ishin:
Pasuritë e paluajtshme – 34%;
Shërbimet financiare – 18%;
Industritë nxjerrëse – 10%;
Tregtia me shumicë dhe pakicë – 10%.
Burimet kryesore të investimeve të huaja gjatë vitit 2025 ishin Holanda, Italia, Turqia, Kosova dhe Austria.
Raporti vëren gjithashtu se pjesa më e madhe e projekteve të miratuara si investime strategjike është përqendruar te turizmi dhe është financuar kryesisht nga kompani vendase.
Pasuritë e paluajtshme dhe problemet me pronat
Një pjesë e rëndësishme e raportit i kushtohet çështjes së pronave, e cila vijon të konsiderohet një nga problematikat kryesore për investitorët në Shqipëri.
Sipas Departamentit Amerikan të Shtetit, investitorët përballen me vështirësi në mbrojtjen dhe zbatimin e të drejtave të pronësisë. Problemet lidhen me regjistrimin e pronave, titujt e pronësisë, korrupsionin, transparencën dhe procedurat administrative.
Raporti citon të dhënat e raportit të progresit të BE-së për vitin 2025, sipas të cilit 91% e tokës është e regjistruar, por procesi i digjitalizimit mbetet prapa: vetëm 43% e titujve të pronësisë, 69% e dokumenteve mbështetëse dhe 10% e hartave kadastrale janë digjitalizuar.
Rreth 80% e të dhënave të regjistruara më parë kërkojnë ende verifikim për të garantuar saktësinë e tyre.
Raporti thekson gjithashtu se procesi i legalizimit të ndërtimeve pa leje vijon. Nga rreth 400 mijë aplikime, autoritetet kanë legalizuar deri tani rreth 64%, ndërsa objektivi është përfundimi i procesit deri në fund të vitit 2028.
Korrupsioni dhe krimi i organizuar
Departamenti Amerikan i Shtetit e identifikon korrupsionin dhe krimin e organizuar si ndër sfidat kryesore për klimën e biznesit dhe investimeve në Shqipëri.
Raporti vëren se reformat në drejtësi kanë sjellë krijimin e strukturave të specializuara kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, përfshirë SPAK-un dhe BKH-në, të cilat kanë hetuar dhe ndjekur penalisht zyrtarë të nivelit të lartë dhe figura të krimit të organizuar.
Një element i veçantë i përmendur në raport është procesi i vettingut. Sipas dokumentit, më shumë se gjysma e gjyqtarëve dhe prokurorëve që iu nënshtruan procesit të vettingut janë shkarkuar për pasuri të pajustifikuara, lidhje me krimin e organizuar ose janë larguar nga detyra për të shmangur procesin e vettingut.
Raporti vlerëson se forcimi i mëtejshëm i strukturave antikorrupsion dhe krijimi i një historie të qëndrueshme me dënime për korrupsionin e nivelit të lartë do të ndihmonte në tërheqjen e investimeve vendase dhe të huaja.
Sistemi bankar shqiptar paraqitet në raport me disa tregues pozitivë.
Kreditimi i ekonomisë arriti rreth 10.7 miliardë dollarë në fund të vitit 2025, duke u rritur me 13.4% krahasuar me një vit më parë.
Ndërkohë, kreditë me probleme ranë në 3.8%, nga 4.17% në vitin 2024.
Raporti vëren se tregu financiar shqiptar mbetet relativisht i cekët dhe se mungesa e një tregu funksional të aksioneve bën që sektori bankar të mbetet kanali kryesor i financimit të bizneseve. Bursa e Tiranës vijon të mos jetë funksionale, ndërsa investimet portofol mbeten të kufizuara kryesisht në aksione kompanish, obligacione dhe pasuri të paluajtshme.
Emigracioni dhe mungesa e fuqisë punëtore
Një tjetër problem i evidentuar është mungesa e fuqisë punëtore, veçanërisht në turizëm.
Sipas raportit, kompanitë shqiptare kanë nisur të rekrutojnë punonjës nga vendet e Azisë Juglindore për të plotësuar vendet e lira të punës.
Në fund të vitit 2024, në Shqipëri kishte 11,908 shtetas të huaj me leje pune, rreth 10% më shumë se një vit më parë.
Raporti e lidh mungesën e fuqisë punëtore edhe me emigracionin, duke e renditur atë mes faktorëve që ndikojnë në ekonominë shqiptare.
Shqipëria, drejt BE-së
Raporti evidenton gjithashtu avancimin e Shqipërisë në procesin e integrimit evropian.
Shqipëria është anëtare e NATO-s që prej vitit 2009 dhe e Organizatës Botërore të Tregtisë që prej vitit 2000. Negociatat për anëtarësimin në BE nisën në vitin 2022, ndërsa procesi i screening-ut përfundoi në vitin 2023.
Sipas raportit, deri në nëntor 2025 Shqipëria kishte hapur të gjitha grup-kapitujt e negociatave dhe qeveria shqiptare synon të përfundojë procesin e anëtarësimit deri në vitin 2030.
Në aspektin politik dhe të sigurisë, raporti e përshkruan situatën si përgjithësisht të qëndrueshme.
Zgjedhjet parlamentare të majit 2025 u zhvilluan në mënyrë paqësore, ndërsa Shqipëria, sipas dokumentit, ka vijuar të mbështesë stabilitetin në rajon dhe të ruajë marrëdhënie miqësore me vendet fqinje.
Çfarë nxjerr në pah raporti?
Në përgjithësi, dokumenti amerikan paraqet një Shqipëri me rritje ekonomike, rritje të investimeve të huaja, përmirësim të treguesve fiskalë dhe avancim të reformës në drejtësi, por njëkohësisht evidenton probleme që vazhdojnë të ndikojnë në klimën e biznesit.
Në qendër të sfidave mbeten korrupsioni, krimi i organizuar, pasiguria juridike mbi pronat, emigracioni dhe mungesa e fuqisë punëtore, produktiviteti i ulët, ekonomia informale dhe konkurrenca e deformuar.
Raporti nënvizon se Shqipëria ka bërë hapa përpara në forcimin e institucioneve dhe të kuadrit ligjor, por përmirësimi i zbatimit të ligjit, transparencës, sistemit të pronave dhe luftës kundër korrupsionit mbetet i rëndësishëm për të tërhequr më shumë investime dhe për të rritur konkurrueshmërinë e ekonomisë.