Një prokurori e fortë ka nevojë për media që e kontrollojnë. Kur mediat marrin përsipër të mbrojnë versionin e saj si të vërtetën përfundimtare, ato heqin dorë nga një pjesë thelbësore e misionit të tyre.
Këtu qëndron shqetësimi për “gjyqet” e përnatshme televizive: a po informohet publiku për një proces drejtësie, apo po përgatitet të pranojë një vendim fajësie përpara se të flasë gjykata?
Nuk ka nevojë të ekzistojë një urdhër, një marrëveshje apo një lidhje organizative që një studio të funksionojë si zgjatim i akuzës. Mjafton që dyshimi të paraqitet si provë, pretendimi i prokurorit si fakt i pakundërshtueshëm dhe mbrojtja si një përpjekje e padenjë për t’i shpëtuar drejtësisë. Në atë moment, gazetaria merr funksion akuzues.
Gazetari duhet ta pyesë prokurorinë: “Si e provoni?” Kur pyet vetëm të akuzuarin: “Përse nuk e pranoni?”, ai e ka zgjedhur tashmë rolin e vet.
Termi “inkuizitiv” ka këtu kuptim kritik: një debat ku përfundimi është vendosur paraprakisht dhe çdo hollësi përdoret për ta përforcuar atë. Heshtja lexohet si faj. Kundërshtimi lexohet si faj. Edhe kërkesa për respektimin e procedurës paraqitet si pengesë ndaj drejtësisë. Kështu ndërtohet një rreth nga i cili i akuzuari nuk del dot, sepse çdo përgjigje interpretohet kundër tij.
Publiku ka të drejtë të dijë çfarë hetohet dhe si përdoret pushteti. Mediat kanë detyrë të zbulojnë korrupsionin, të kërkojnë dokumente dhe të përballin zyrtarët me pyetje të vështira. Por kjo përgjegjësi kërkon të dallosh dokumentin nga interpretimi dhe provën nga pretendimi. Një material hetimor duhet shqyrtuar edhe për atë që mungon në të, për kontekstin dhe për mundësinë që të kundërshtohet.
Kur një studio lexon pjesë të dosjes pa vënë në diskutim përzgjedhjen dhe kuptimin e tyre, ajo rrezikon t’i japë publikut vetëm këndvështrimin e atij që i ka shpërndarë. Dokumenti mund të jetë autentik dhe paraqitja e tij përsëri të jetë e njëanshme.
Problemi bëhet edhe më i rëndë kur ndryshon standardi sipas emrit të personit që hetohet. Për njërin kërkohet dënim i menjëhershëm; për tjetrin kujtohet me zell prezumimi i pafajësisë. Për njërin, çdo vonesë është skandal; për tjetrin, pritja trajtohet si diçka e natyrshme. Një media duhet ta provojë paanshmërinë pikërisht përballë personave që nuk i pëlqejnë dhe interesave nga të cilat përfiton.
Edhe SPAK duhet të përballet me pyetje për cilësinë e hetimeve, kohëzgjatjen e tyre, rrjedhjen e materialeve dhe qëndrueshmërinë e akuzave. Mbështetja për luftën kundër korrupsionit nuk i jep asnjë institucioni imunitet nga kontrolli publik. Përkundrazi, pushteti për të hetuar dhe për të kërkuar kufizimin e lirisë kërkon vëmendje të vazhdueshme gazetareske.
Prandaj, përgjigjja ime është kjo: kur një media e trajton akuzën si vendim dhe debatin si ceremoni të shpalljes së fajtorit, ajo funksionon si pjesë e mekanizmit publik të akuzës. Kjo nuk provon se është pjesë e strukturës së SPAK, por tregon se ka braktisur distancën që duhet të mbajë ndaj tij.
Kostoja bie mbi qytetarin, i cili merr një bindje të gatshme në vend të informacionit që i duhet për të gjykuar vetë.
Drejtësia duhet të jetë në gjendje ta provojë akuzën në gjykatë. Gazetaria duhet të ketë guximin ta vërë në provë edhe përpara publikut. Kur studiot pushojnë së pyeturi dhe fillojnë vetëm të dënojnë, ato mund të prodhojnë spektakël çdo natë, por besueshmëri gjithnjë e më pak./Ekskluzive.al