Nga Greta Allushi – PR & Engagement Outreach of Infinitron
E keni menduar ndonjëherë sesa e rëndësishme ose jo.. është paraja fizike? Nëse përditshmëria do na vinte përballë teknologjisë dhe benefiteve të saj, me siguri do ta shihnit pak më ndryshe…
Nga marketet e lagjes deri te kompanitë e mëdha, mënyra si kryhen pagesat ndikon në menaxhimin e të ardhurave, dokumentimin e transaksioneve dhe organizimin e përditshëm të aktivitetit.
Në një treg që po digjitalizohet, ia vlen të kuptojmë jo vetëm pse paraja fizike mbetet e përhapur, por edhe çfarë sfidash sjell për bizneset. Paraja cash nuk është pa kosto.
Për konsumatorin, pagesa me para në dorë mund të duket e thjeshtë dhe pa shpenzime shtesë. Për biznesin, megjithatë, menaxhimi i parasë fizike kërkon kohë dhe burime: numërimin e arkës, kontrollin e të ardhurave, ruajtjen e sigurt, transportin dhe depozitimin në bankë.
Kostoja e një pagese nuk përfundon domosdoshmërisht kur klienti dorëzon paratë; edhe proceset që pasojnë janë pjesë e kostos së aktivitetit. Pagesat elektronike po zgjerohen, por tranzicioni vijon.
Sipas të dhënave të raportuara nga Agjencia Telegrafike Shqiptare në prill 2026, duke iu referuar Bankës së Shqipërisë, pagesat pa para në dorë arritën në mbi 26 transaksione për frymë në vit, nga rreth 4,3 në vitin 2018.
Megjithatë, ky tregues mbetet nën nivelet e raportuara për vendet evropiane, ku numri i transaksioneve mund të kalojë 50–80 për frymë në vit. Kjo tregon se përdorimi i pagesave elektronike është rritur, ndërsa kalimi drejt një ekonomie më pak të varur nga paraja fizike mbetet në zhvillim.
Përhapja e tyre varet jo vetëm nga teknologjia, por edhe nga mënyra si njerëzit dhe bizneset zgjedhin ta përdorin atë. Pagesat cash dhe ekonomia informale nuk janë e njëjta gjë.
Përdorimi i parasë fizike është plotësisht i ligjshëm. Megjithatë, transaksionet cash mund të jenë më të vështira për t’u gjurmuar sesa pagesat elektronike, veçanërisht kur nuk dokumentohen siç duhet.
Fondi Monetar Ndërkombëtar ka evidentuar përdorimin e gjerë të parasë fizike si një nga faktorët që lidhen me informalitetin në Shqipëri, krahas faktorëve të tjerë institucionalë dhe ekonomikë.
Kur të ardhurat dhe transaksionet nuk deklarohen siç duhet, vështirësohen matja e aktivitetit ekonomik, mbledhja e taksave dhe garantimi i konkurrencës së drejtë. Pra, sfida nuk është vetë paraja fizike, por mungesa e transparencës dhe dokumentimit. Menaxhimi i parasë fizike mund ta ndërlikojë organizimin e biznesit.
Për një market të vogël, puna nuk përfundon te shitjet. Pronari duhet të kontrollojë stokun, të planifikojë porositë, të paguajë furnitorët dhe të mbajë nën kontroll të ardhurat e shpenzimet. Kur informacioni financiar shpërndahet në regjistra, dokumente ose sisteme të ndryshme, krijimi i një panorame të plotë të aktivitetit kërkon më shumë kohë.
Kjo mund të ndikojë te planifikimi i furnizimit, kontrolli i kostove dhe vendimmarrja. Një biznes mund të ketë shitje të mira, por sërish të hasë vështirësi me likuiditetin nëse nuk ka një pamje të qartë të hyrjeve, daljeve dhe detyrimeve.
Dokumentimi financiar mund të ndikojë edhe te mundësitë për financim. Kur një biznes kërkon financim, institucionet financiare vlerësojnë aftësinë e tij për të shlyer detyrimet.
Për këtë u nevojiten të dhëna të besueshme mbi të ardhurat, shpenzimet dhe aktivitetin ekonomik. Nëse informacioni është i paplotë ose nuk pasqyron qartë aktivitetin real, vlerësimi mund të bëhet më i vështirë. Kjo nuk do të thotë se një biznes që përdor para fizike nuk mund të financohet; rëndësi kanë cilësia e dokumentacionit dhe transparenca financiare.
OECD, në raportin Western Balkans Competitiveness Outlook 2024: Albania, evidenton gjithashtu sfida në aksesin e ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme në financim. Një aktivitet i dokumentuar mirë mund t’i ndihmojë bizneset të paraqesin më qartë historikun financiar dhe t’u japë institucioneve një bazë më të mirë për vlerësim.
E ardhmja nuk kërkon domosdoshmërisht zhdukjen e parasë cash, por më shumë alternativa. Paraja fizike ka ende përparësi: është e lehtë për t’u përdorur, nuk kërkon pajisje elektronike për çdo transaksion dhe mund të jetë e dobishme për personat me akses të kufizuar në shërbimet bankare.
Nga ana tjetër, pagesat elektronike mund të lehtësojnë dokumentimin e transaksioneve, përshpejtimin e disa proceseve dhe menaxhimin e informacionit financiar.
Kalimi drejt pagesave digjitale duhet të marrë parasysh kostot e shërbimeve, aksesin në teknologji, aftësitë digjitale, sigurinë dhe besimin e përdoruesve. Prandaj, nevojiten alternativa që u përgjigjen realisht nevojave të bizneseve dhe konsumatorëve.
Në fund, çështja nuk është vetëm mënyra si paguajmë. Ekonomia cash lidhet edhe me mënyrën si bizneset menaxhojnë informacionin, organizojnë proceset dhe planifikojnë zhvillimin.
Përmirësimi i dokumentimit financiar, përdorimi i mjeteve digjitale dhe krijimi i proceseve më efikase mund të ndihmojnë në ndërtimin e një mjedisi biznesi më transparent dhe më të organizuar. Pyetja, pra, nuk është vetëm nëse paguajmë me para fizike apo elektronike, por sa qartë dhe me sa efikasitet arrijmë ta menaxhojmë aktivitetin tonë ekonomik…
