Zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit 2026 prodhuan një përmbKysje në Serbi: Lista Studentore mundi kampin e Aleksandar Vuçiçit, ndërsa listat kryesore të opozitës tradicionale që garuan më vete mbetën jashtë Kuvendit.
Por pas formulimit “opozita tradicionale mori zero deputetë” qëndron një histori më e ndërlikuar. Disa parti opozitare konkurruan dhe nuk arritën të siguronin mandate; të tjera zgjodhën të mos garonin më vete dhe mbështetën listën e studentëve. Prandaj, mungesa e tyre si parti të përfaqësuara veçmas nuk do të thotë se të gjitha u ndëshkuan drejtpërdrejt në fletën e votimit.
Sipas rezultateve paraprake të Komisionit Republikan Zgjedhor, të publikuara më 26 tetor, Lista Studentore kishte marrë 52,71% të votave dhe 140 mandate, ndërsa lista “Aleksandar Vuçiç – Serbia e Bashkuar” kishte marrë 39,17% dhe 104 mandate. Rezultatet mbeten paraprake. srbija.gov.rs
Një opozitë me shumë fytyra
Opozita tradicionale serbe nuk ka qenë kurrë një parti e vetme. Ajo ka përfshirë forca proevropiane, liberale, të qendrës së majtë, ambientaliste, por edhe parti konservatore e nacionaliste.
Ajo që i bashkonte ishte kundërshtimi ndaj pushtetit të Vuçiçit dhe Partisë Progresiste Serbe. Ajo që i ndante ishin programet, qëndrimet për Bashkimin Evropian, Rusinë e Kosovën, si dhe rivalitetet mes drejtuesve.
Për vite me radhë, këto parti kanë denoncuar korrupsionin, përqendrimin e pushtetit, presionin mbi median dhe kushtet e pabarabarta zgjedhore. Megjithatë, ato nuk arritën ta rrëzonin Vuçiçin nga pushteti.
Në zgjedhjet e vitit 2023, një pjesë e rëndësishme e tyre u bashkua në koalicionin “Serbia kundër dhunës”, i cili mori rreth 24% të votave dhe 65 vende në parlament. Më pas, ndarjet dhe mosmarrëveshjet e dobësuan këtë front opozitar. Euronews
Kampi proevropian: Gjilasi, Tepiq dhe Ponos
Një nga grupimet që garoi veçmas në zgjedhjet e fundit ishte “Serbia Evropiane”. Në këtë kamp bënin pjesë figura të njohura të opozitës si Dragan Gjilas, Marinika Tepiq dhe Zdravko Ponos.
Gjilasi është një prej emrave më të njohur të opozitës serbe dhe ish-kryetar i Bashkisë së Beogradit. Marinika Tepiq është dalluar për denoncimet ndaj pushtetit, ndërsa Zdravko Ponos, ish-ushtarak i lartë, ka qenë edhe kandidat opozitar në zgjedhjet presidenciale.
Ky kamp mbështet një orientim më të qartë drejt Bashkimit Evropian dhe reforma demokratike. Por, megjithëse përfaqësonte një pjesë të njohur të opozitës, nuk arriti të siguronte mandate në zgjedhjet e 25 tetorit. Pas rezultatit, drejtuesit e “Serbisë Evropiane” përgëzuan Listën Studentore për fitoren. reuters.com
Për këta politikanë, rezultati ngre një pyetje të rëndësishme: si arriti një lëvizje e re të mobilizojë shumicën e qytetarëve, ndërsa emrat e njohur opozitarë mbetën jashtë parlamentit?
E djathta nacionaliste e Miloš Jovanoviçit
Opozita ndaj Vuçiçit nuk vinte vetëm nga kampi proevropian. Në garë ishte edhe “E Djathta Autentike”, e lidhur me Miloš Jovanoviçin, Partinë e Re Demokratike të Serbisë dhe forca monarkiste.
Ky grupim përfaqëson një linjë konservatore e nacionaliste. Ai e kundërshtonte Vuçiçin nga një këndvështrim i djathtë, duke i dhënë peshë çështjeve të identitetit kombëtar dhe sovranitetit.
Megjithatë, as kjo listë nuk arriti të kalonte pragun zgjedhor. Kjo tregon se Lista Studentore tërhoqi mbështetje në një terren ku konkurronin forca me bindje të ndryshme. Nuk do të thotë, megjithatë, se të gjithë votuesit e saj kishin të njëjtat qëndrime politike. OSW Centre for Eastern Studies
Partitë që u tërhoqën për studentët
Jo të gjithë drejtuesit e opozitës tradicionale zgjodhën të hynin në garë më vete.
Koalicioni i lidhur me Miroslav Aleksiçin, Miloš Parandiloviçin dhe Aleksandar Jovanoviçin – Ćuta tërhoqi listën e tij. Sipas të dhënave të publikuara nga CRTA, Aleksiçi e lidhi vendimin me përqendrimin e burimeve te vëzhgimi i zgjedhjeve dhe mbështetja për Listën Studentore. crta.plus
Edhe forca të tjera, përfshirë Partinë Demokratike, Frontin e Gjelbër të Majtë dhe Lëvizjen e Qytetarëve të Lirë, mbështetën garën e studentëve në vend që të paraqisnin lista të ndara. chicagonadlanu.com
Ky është dallimi thelbësor: një parti që garoi dhe mbeti pa mandate u përball me një rezultat zgjedhor; një parti që nuk garoi nuk mund të gjykohet nga numri i deputetëve që fitoi më vete. Ajo mund të ketë kontribuar politikisht ose organizativisht në fitoren e një liste tjetër, pa qenë vetë përfituese e mandateve.
Po Ivica Daçiçi?
Edhe lista e Ivica Daçiçit mbeti pa deputetë sipas rezultateve paraprake, duke marrë 2,17% të votave. Por do të ishte gabim që Daçiçi të futej te opozita tradicionale ndaj Vuçiçit.
Partia Socialiste e Serbisë e Daçiçit ka qenë prej kohësh aleate qeverisëse e Partisë Progresiste Serbe. Ai garoi me një listë të veçantë, por vinte nga kampi i pushtetit. Mbetja e tij jashtë parlamentit është, për këtë arsye, një tjetër goditje për politikën e vjetër serbe, por jo humbje e opozitës që kundërshtonte Vuçiçin. srbija.gov.rs
Pse qytetarët u kthyen nga studentët?
Lëvizja studentore u rrit pas shembjes së strehës së stacionit hekurudhor në Novi Sad në nëntor 2024, ku humbën jetën 16 persona. Tragjedia u pasua nga protesta të gjera, ku kërkohej përgjegjësi dhe hetim transparent. Me kalimin e kohës, kërkesat u lidhën më gjerësisht me korrupsionin dhe funksionimin e institucioneve. apnews.com
Studentët krijuan një alternativë që nuk udhëhiqej nga fytyrat e njohura të partive. Kandidatët e tyre u përzgjodhën përmes strukturave të lëvizjes dhe lista përfshinte mjekë, pedagogë, artistë, aktivistë dhe profesionistë të fushave të ndryshme. I pari në listë ishte kardiologu Ilija Srdanoviç. OSW Centre for Eastern Studies
Kjo i dha lëvizjes një profil tjetër nga ai i partive tradicionale. Për shumë qytetarë, ajo dukej si një mundësi për të kërkuar ndryshim përmes njerëzve që nuk kishin qenë pjesë e drejtimit të lartë politik.
Por do të ishte e thjeshtë të thuhej se rezultati erdhi vetëm nga dështimi i opozitës së vjetër. Në lojë ishin edhe zemërimi pas tragjedisë, mobilizimi qytetar, pjesëmarrja e lartë dhe vendimi i disa partive opozitare për të mbështetur studentët.
A është ky fundi i opozitës tradicionale?
Rezultati është një goditje e rëndë për partitë që garuan dhe mbetën jashtë parlamentit. Ato humbasin një nga platformat më të rëndësishme për të ndikuar në politikën kombëtare dhe duhet të rindërtojnë marrëdhënien me votuesit.
Por nuk është ende e qartë nëse ky është fundi i tyre. Partitë vazhdojnë të kenë struktura, mbështetës dhe përfaqësim në nivele të tjera të politikës. E ardhmja e tyre do të varet nga aftësia për të kuptuar rezultatin, për të bashkëpunuar dhe për të paraqitur alternativa të besueshme.
Ndërkohë, Lista Studentore përballet me provën më të vështirë: ta kthejë fitoren elektorale në qeverisje dhe reformat e premtuara në rezultate konkrete. Ajo bashkoi njerëz me bindje të ndryshme rreth kërkesës për ndryshim; tashmë duhet të tregojë si do të marrë vendime dhe si do t’u përgjigjet pritshmërive të tyre.
Zgjedhjet serbe dhanë një mesazh të qartë për politikën tradicionale: të kundërshtosh një pushtet për vite me radhë nuk mjafton vetvetiu për të fituar besimin e qytetarëve. Por ato treguan edhe se një lëvizje e re mund të fitojë kur arrin të bashkojë zemërimin, shpresën dhe pjesëmarrjen qytetare në një alternativë zgjedhore.