Europa po përjeton një ndryshim të rëndësishëm të peisazhit të saj politik. Partitë e djathta dhe, në disa vende, partitë e së djathtës radikale, nuk janë më vetëm forca opozitare që sfidojnë partitë tradicionale. Në disa vende ato janë në pushtet, në të tjera janë pjesë e koalicioneve qeverisëse, ndërsa në vende të tjera po shënojnë rezultate gjithnjë e më të larta në zgjedhje dhe sondazhe.
Por harta nuk është e njëjtë në të gjithë kontinentin.
Në Itali, e djathta është në pushtet prej vitit 2022, me Giorgia Melonin në krye të qeverisë. Koalicioni i saj është kthyer në një nga shembujt më të rëndësishëm të ardhjes së së djathtës në pushtet në një prej vendeve më të mëdha të Bashkimit Evropian.
Qeveria e Melonit ka mbajtur një qëndrim të fortë për çështjet e emigracionit dhe sigurisë, ndërsa në politikën evropiane ka ndjekur një kurs më pragmatik dhe të integruar me institucionet e BE-së dhe NATO-n.
Italia është gjithashtu shembulli që po ndiqet nga liderë të tjerë të së djathtës evropiane. Marine Le Pen dhe National Rally në Francë kanë kërkuar një profil më pragmatik dhe më të orientuar drejt qeverisjes, ndërsa Le Pen po e paraqet partinë si një forcë që mund të drejtojë vendin dhe të respektojë rregullat e Bashkimit Evropian.
Sipas të dhënave të fundit të raportuara nga Reuters, Bashkimi Kombëtar ka mbi 30 për qind mbështetje në sondazhet për zgjedhjet presidenciale franceze të vitit të ardhshëm.
Në Gjermani, zhvillimi është edhe më i fortë. Alternativa për Gjermaninë, AfD, e cila klasifikohet si parti e së djathtës radikale, u bë forca kryesore në zgjedhjet rajonale në Saksoni-Anhalt, duke marrë 43.8 për qind të votave. Rezultati ishte më shumë se dyfishi i rezultatit të saj pesë vjet më parë në këtë land.
Rritja e AfD-së ka sjellë një debat të fortë në Gjermani për të ashtuquajturën “muri I zjarrit”, pra refuzimin e bashkëpunimit me këtë parti nga partitë tradicionale.
Kancelari Friedrich Merz ka deklaruar se CDU nuk duhet të bashkëpunojë me AfD-në, ndërsa rezultati në Saksoni-Anhalt ka rritur presionin mbi partitë tradicionale gjermane.
Një tjetër shembull është Republika Çeke. Andrej Babiš, lideri i ANO-s, riktheu në pushtet një forcë populiste të krahut të djathtë dhe formoi qeveri me dy grupe të tjera politike, mes tyre një forcë të së djathtës radikale.
Koalicioni kontrollon shumicën në parlament dhe qeveria e Babišit ka mbajtur një qëndrim më kritik ndaj disa politikave të BE-së dhe ka ulur mbështetjen për Ukrainën në krahasim me qeverinë paraardhëse.
Në Finlandë dhe Sllovaki, partitë e së djathtës radikale janë gjithashtu pjesë e qeverive. Në Finlandë ato kanë hyrë në koalicionin qeverisës, ndërsa në Sllovaki janë pjesë e shumicës qeverisëse. Në Kroaci, një parti e së djathtës radikale është gjithashtu pjesë e koalicionit në pushtet.
Ndërkohë, Suedia tregon se rritja e së djathtës nuk është një proces linear. Demokratët e Suedisë kanë pasur një rritje të madhe gjatë viteve të fundit dhe kanë ushtruar ndikim të konsiderueshëm mbi politikën e qeverisë së djathtë.
Por në zgjedhjet e vitit 2026, partia ra nga vendi i dytë në të tretin dhe planet për një rol më të drejtpërdrejtë në qeveri u komplikuan. Megjithatë, ndikimi i saj mbi debatin për emigracionin, kriminalitetin dhe integrimin mbetet i rëndësishëm.
Në Spanjë, tabloja mbetet e hapur. Kryeministri Pedro Sánchez ka shpallur zgjedhje të parakohshme për 29 nëntor, ndërsa sondazhet e fundit të cituara nga Reuters tregojnë se një koalicion mes Partisë Popullore, PP, dhe partisë së së djathtës radikale Vox është kombinimi i vetëm që projektohet të arrijë shumicën absolute në parlament.
Edhe Austria dhe Belgjika mbeten vende ku partitë e së djathtës radikale kanë fituar terren të konsiderueshëm dhe ku rezultatet e tyre elektorale po ndikojnë drejtpërdrejt në debatet për emigracionin, sigurinë dhe politikat ekonomike.
Në disa vende, këto parti janë tashmë në qeveri; në të tjera, partitë tradicionale të qendrës së djathtë po adoptojnë pjesë të agjendës së tyre.
Kjo rritje nuk ka një shkak të vetëm. Analizat e fundit e lidhin atë me një kombinim faktorësh: shqetësimet për emigracionin, kostot e jetesës, çmimet e energjisë, pakënaqësinë me partitë tradicionale dhe pasigurinë ekonomike e gjeopolitike.
Por harta politike e Evropës nuk po lëviz vetëm në një drejtim. Disa parti të së djathtës kanë pësuar humbje ose kanë hasur vështirësi për ta kthyer mbështetjen elektorale në pushtet.
Rasti i Suedisë është një shembull i tillë, ndërsa në Hungari Viktor Orbán humbi pushtetin pas një periudhe të gjatë dominimi politik.
Ajo që po ndryshon, megjithatë, është pesha e së djathtës në politikën evropiane.
Nga Roma në Pragë, nga Helsinki në Bratislavë, partitë e djathta tashmë janë pjesë e qeverive. Në Gjermani, Francë dhe Spanjë, forca të rëndësishme të së djathtës po kërkojnë një rol edhe më të madh.
Dhe ndërsa partitë tradicionale përpiqen të ruajnë mbështetjen e tyre, emigracioni, siguria, energjia, ekonomia dhe marrëdhëniet me Bashkimin Evropian janë kthyer në disa prej çështjeve kryesore që po përcaktojnë këtë transformim politik.