Nga Katya Adler, BBC
“Kjo nuk është fytyra e Francës! Ju mediat fokusoheni vetëm te dhuna dhe shkatërrimi i protestave të së shtunës. Por kjo nuk është shumica. Nuk jemi ‘ne’. Kjo nuk është Franca!”
Elisabeth po më fliste para një rradhe vitrinash dyqanesh të thyera, me xhama të bëra copash që ende mbulonin rrugën parisiane me pemë. Muret ishin lyer me grafite me shkronja të kuqe që fyenin policinë franceze dhe të nënshkruara me datën e trazirave, 17 tetor.
E ndalova Elisabeth dhe shoqen e saj për t’i pyetur se çfarë mendonin për atë që ndodhi të shtunën. Elisabeth ishte aq e mërzitur sa, kur foli, dukej se ishte pranë lotëve.
“Shoqja ime mendon se kjo është luftë civile në Francë, por unë jo. E shtuna ka të bëjë me diçka krejt tjetër.”
Kush fshihej pas trazirave
Ndërsa pjesa më e madhe e plaçkitjeve dukej oportuniste, dhuna dukej e planifikuar paraprakisht. Pse të orkestrohej pikërisht tani, pas javësh protestash studentore? Dhe kush përfiton më shumë nga shkatërrimi këtë fundjavë? Elisabeth nuk ishte plotësisht e sigurt.
Teori të ndryshme po qarkullojnë – brenda dhe jashtë Francës. Përgjigjet bardh e zi mund të jenë joshëse, por e vërteta është se ka shumë faktorë në lojë. Presidentja e Asamblesë Kombëtare, Yaël Braun-Pivet, ka propozuar një hetim parlamentar për trazirat dhe mënyrën se si u organizuan.
Shërbimet sekrete franceze kishin informuar qarqet qeveritare në fillim të këtij muaji se grupe anarkiste të majta ishin të përfshira në protestat studentore. Shenja e tyre dalluese: një shkronjë A e madhe, e rrethuar me të zezë, ishte lyer me spraj në shumë ndërtesa në të gjithë Francën këtë fundjavë.
Mediat franceze kanë luajtur disa here një video të xhiruar të shtunën që tregon grupe të rinjsh të veshur me të zeza, me një shami të zezë të palosur rreth fytyrës për të fshehur identitetin, duke sulmuar me sa duket një numër furgonësh policie me mjete që si çekiçë të mëdhenj ose hanxharë.
Një raport i shërbimeve sekrete franceze i datës 29 shtator, i publikuar nga gazeta Le Figaro, detajon “manipulimin” e demonstratave studentore nga sindikatat studentore dhe lëvizjet politike të lidhura me të majtën radikale. Ai sugjeron se lëvizja politike e ekstremit të majtë La France Insoumise (LFI) po mbështetej te dhuna si strategji elektorale përpara zgjedhjeve presidenciale të vitit 2027.
Masa ndëshkimore
Plaçkitja masive e gati 3000 dyqaneve dhe bizneseve të shtunën duket të ketë qenë kryesisht oportuniste, sipas raporteve franceze. Shumë të rinj shkuan menjëherë online duke u përpjekur të shisnin mallrat e tyre të vjedhura, përfshirë atlete firmato. Disa nuk u munduan as të mbulonin fytyrat. A ndjenë një ndjenjë pandëshkueshmërie?
Platformat e shitjeve online tani thonë se do të bashkëpunojnë me autoritetet franceze për të gjurmuar sa më shumë plaçkitës të jetë e mundur. Policia thotë se po shqyrton pamjet e kamerave të sigurisë dhe ato të mediave sociale. Presidenti Macron insiston se të gjithë ata përgjegjës për dhunë ose vjedhje do të sillen para drejtësisë.
Sugjerimet se disa u inkurajuan të bashkohen me dhunën nga postimet në mediat sociale kanë bërë që ish-kryeministri francez Gabriel Attal (një kandidat shpresëdhënës në zgjedhjet e ardhshme presidenciale të Francës) të bëjë thirrje për bllokime të përzgjedhura të mediave sociale për të shuar dhunën e mëtejshme.
Belgjika gjithashtu ka përjetuar protesta të dhunshme këto ditë të fundit. Të martën, ministri i Brendshëm i Belgjikës, Bernard Quintin, paralajmëroi për ‘TikTok-izimin’ e dhunës.
Pamjet e trazirave shpërndahen gjerësisht në mediat sociale, duke arritur një audiencë të madhe të rinjsh lehtësisht të ndikueshëm, tha ai, ndërsa fajësoi gjithashtu dhunën në rrugët e Brukselit dhe Liezhit mbi “grupe të njohura të ekstremit të majtë”.
Luftë politike para zgjedhjeve
Në Francë, kryeministri Sebastian Lecornu dhe ministri i tij i Brendshëm Laurent Nunez kanë implikuar gjithashtu qartë “të majtën e fortë” në kaosin e së shtunës – “duke hedhur benzinë mbi zjarr”, tha Nunez. Të martën z. Lecornu foli për “kryengritje” të planifikuara nga “grupe të vogla të ekstremit të majtë dhe ultra të majta”. Më parë ai kishte akuzuar “ekstremin e majtë” për shfrytëzimin e demonstratave studentore si armë.
Është diçka që lideri antikapitalist i LFI, Jean-Luc Mélenchon, i cili gjithashtu shpreson të bëhet president francez, e ka mohuar me forcë. Mélenchon mori pjesë në protestën e planifikuar të së shtunës. Politikanë nga lëvizja e tij LFI kanë qenë të pranishëm në demonstratat studentore që kur ato filluan një muaj më parë në periferi të varfra shoqërore të Parisit, me kërkesa për arsim shtetëror më të mirë për të gjithë.
Kryetari konservator i bashkisë së Limoges, Guillaume Guérin, fajësoi të majtën radikale LFI për kaosin në qytetin e tij, të cilën partia e mohoi
Çfarë thonë studentët
Në periferi të Saint-Denis të hënën, takova Lisa Cordat, nga sindikata studentore FSE. Ajo më tha se studentët u organizuan vetë për demonstrata përmes mesazheve në mediat sociale ose përmes organizatave të udhëhequra nga studentët. Ajo tha se ishte “fyese” të sugjerohej se po manipuloheshin ose se u thuhej “bëjeni këtë, ose bëjeni atë” nga politikanët.
“Zemërimi i studentëve vjen nga baza,” thotë Lisa.
Por ka edhe një zhgënjim të prekshëm mes shumë njerëzve në Francë për atë që ata e shohin si politizim të dhunës së së shtunës. Lina, 25 vjeçe, më tha: “Politikanët po gjuajnë për kokë turku, por nuk pyesin pse ndodhi gjithçka. Shkaqet rrënjësore të së shtunës. Ndihemi të frikësuar dhe të braktisur.”
Politikanët kryesorë të Francës janë dhënë pas një festivali fajësimesh reciproke që nga e shtuna.
Zgjedhjet presidenciale këtu pas gjashtë muajsh janë shumë të kontestuara dhe paqëndrueshmëria në rrugët franceze u kanalizua menjëherë në politikën tashmë tejet të tensionuar të Francës.
Mélenchon, aktualisht i dyti në shumicën e sondazheve, përpara kandidatëve centristë, akuzoi kryeministrin centrist francez se është “përgjegjës për kaosin” ose për shkak të “paaftësisë ose një strategjie të rastit më të keq”.
Mélenchon vazhdoi duke lënë të kuptohet se z. Lecornu mund ta ketë lejuar dhunën të shpaloset, në mënyrë që të pozicionohej si një “parti e rendit”, pas paligjshmërisë së së shtunës, “që do t’i bënte njerëzit të harronin dështimin e tij në financat publike”.
Ekonomia shkaku dhe pasoja
Franca po lufton me borxhin publik në rritje dhe kostot e huamarrjes qeveritare.
Sa i përket dështimeve të shërbimeve sekrete të shtunën, Presidenti Macron ka kërkuar shpjegime dhe një strategji të re policore. Ministri i Brendshëm i Francës pranoi se nuk kishte mjaftueshëm oficerë në rrugë, pavarësisht se protestat mbarëkombëtare ishin publikuar shumë kohë më parë. Pas akuzave për sjellje të ashpër në demonstratat e mëparshme, policia dukej shumë e pafuqishme këtë fundjavë.
Nga të gjithë kandidatët presidencialë, duket se Marine Le Pen e Partisë anti-emigracion, Tubimi Kombëtar, përfiton më shumë politikisht nga skenat tronditëse të së shtunës.
Ajo tashmë kryeson me diferencë të madhe në sondazhet e opinionit. Le Pen zgjodhi të nisë një video-mesazh që dukej presidencial drejtuar kombit përmes mediave sociale të dielën. E veshur formalisht, pas një tavoline të madhe dhe para një flamuri francez, ajo fajësoi me emër Jean-Luc Mélenchon për bashkëpunëtorët e tij që “përpiqen ta hedhin vendin në kaos”, tha ajo.
Ajo gjithashtu akuzoi qeverinë Macron se “po i mbaron avulli”, që do të thotë se Franca ishte “marrë peng midis dhunës dhe pafuqisë”.
Ajo e mbylli videon duke u kujtuar votuesve francezë se do të kishin mundësinë të “zgjidhnin një rrugë tjetër” pas 6 muajsh.
Partia e Le Pen promovon një mesazh të rendit dhe ligjit dhe kufijve të mbyllur dhe, si Presidenti amerikan Trump dhe Nënpresidenti amerikan JD Vance, ka fajësuar migrantët, ndër të tjerë, për kaosin në Francë të shtunën.
Mësuesja, Mar, u ankua se dhuna e së shtunës “i përshtatet qëllimit të politikanëve. Ajo shpërqendron nga javë të tëra protestash legjitime për shërbime publike më të mira,” tha ajo.
“Politikanët nuk po dëgjojnë se çfarë kanë nevojë studentët, apo çfarë kanë nevojë mësuesit apo çfarë duan francezët. Ata po e përdorin dhunën për fushatë zgjedhore për t’u bërë president dhe për të tentuar t’i bëjnë kundërshtarët e tyre të duken keq.”
Por gjithnjë e më shumë njerëz në Francë, shumë prej brezit të ri Gjenerata Z, thonë se kanë gjithnjë e më pak besim në “systemin aktual”.
Kjo është diçka që e shohim të pasqyruar edhe në vende të tjera evropiane ku protesta të udhëhequra kryesisht nga të rinjtë shpërthyen – disa dhunshëm – këtë fundjavë në Itali, Portugali dhe Shqipëri si dhe në Francë dhe Belgjikë.
Këto demonstrata shpesh shkaktohen nga kostot e jetesës në rritje, përkeqësimi i shërbimeve publike dhe ndjenja e pafuqisë që njerëzit ndjejnë mbi jetën e tyre.
Çfarë mund të bëjmë ne si individë për kostot tona në rritje të energjisë të shkaktuara nga luftëra të largëta në Lindjen e Mesme apo në Ukrainë, pyesin shumë?
Votuesit thonë gjithnjë e më shumë se po humbasin besimin te partitë tradicionale ose qeverisëse për të dëgjuar shqetësimet dhe për t’i adresuar ato. Të rinjtë shohin ndryshimet klimatike, pabarazinë sociale, çmimet e pamundura të banesave dhe IA-në që potencialisht kërcënon vendin e tyre në tregun e punës.
Sipas sondazheve të opinionit të kryera këtë vit nga organizata e sondazheve Pew, 69% e njerëzve në Francë janë të pakënaqur me demokracinë. Në Spanjë, është 68% dhe në Itali, 62%. (SHBA po përjeton një zhgënjim të ngjashëm me 69% që thonë se janë të pakënaqur me mënyrën se si funksionon demokracia.)
Shumë njerëz, me të cilët kam folur në Francë që nga trazirat e së shtunës theksojnë rëndësinë e bërjes së një dallimi të qartë midis protestuesve të zemëruar por paqësorë dhe atyre që synojnë të shkaktojnë kaos të dhunshëm.
Duke lënë mënjanë politikën, a është ajo që po shohim tani në valën e protestave në Evropë ndoshta një koktej i fuqishëm i një shpërthimi zhgënjimi, thirrjesh për ndihmë që autoritetet të dëgjojnë, por gjithashtu, për disa, një ndjenjë e errët se ka pak më tepër për të humbur?