Një nga traditat më të vjetra dhe më të debatuara politike në Britaninë e Madhe po shkon drejt fundit. Pas më shumë se shtatë shekujsh, Parlamenti britanik ka votuar për të përjashtuar përfundimisht aristokratët e trashëguar nga Dhoma e Lordëve (House of Lords), duke shënuar një moment historik në modernizimin e institucioneve të Mbretërisë së Bashkuar.
Anëtarët e dhomës së sipërme hoqën dorë nga kundërshtimet e tyre ndaj legjislacionit të miratuar nga Dhoma e Komunave (House of Commons). Ky ligj historik përjashton dhjetëra dukë, kontë dhe vikontë, të cilët mbanin vende në Parlament thjesht si e drejtë e lindjes, e trashëguar bashkë me titujt e tyre fisnikë.
Meritokraci kundër privilegjit arkaik
Qeveria laburiste e ka përshëndetur këtë hap si një fitore të demokracisë. Ministri Nick Thomas-Symonds theksoi se ky ndryshim i jep fund një parimi thellësisht të vjetruar.
“Parlamenti ynë duhet të jetë gjithmonë një vend ku talentet njihen dhe merita ka rëndësi,” tha Thomas-Symonds. “Nuk duhet të jetë kurrë një galeri rrjetesh të të moshuarve të privilegjuar, as një vend ku titujt e dhënë shekuj më parë kanë pushtet mbi vullnetin e popullit.”
Konteksti dhe hijet e skandaleve
Dhoma e Lordëve luan një rol thelbësor në rishikimin dhe përmirësimin e legjislacionit britanik. Megjithatë, me mbi 800 anëtarë aktualë, ajo është dhoma e dytë legjislative më e madhe në botë (pas Kongresit Kombëtar Popullor të Kinës), duke u cilësuar shpesh si një organ i rëndë dhe i vështirë për t’u menaxhuar.
Presioni për reforma u rrit ndjeshëm kohët e fundit pas rasteve të abuzimeve dhe sjelljeve të pahijshme. Rasti i politikanit Peter Mandelson, i cili dha dorëheqjen në shkurt pas zbulimeve rreth lidhjeve të tij me Jeffrey Epstein dhe nisjes së një hetimi penal, riktheu vëmendjen te nevoja urgjente për llogaridhënie në dhomën e lartë.
Për qindra vjet, Dhoma përbëhej pothuajse ekskluzivisht nga burra fisnikë. Në vitet 1950, atyre iu shtuan “lordët e përjetshëm” — ish-politikanë dhe personalitete të emëruara për merita, të cilët sot përbëjnë shumicën e dhomës. Deri në këtë votim, lordët e trashëguar përbënin rreth 10% të asamblesë.
Rruga drejt këtij vendimi nisi 25 vjet më parë
Viti 1999- Qeveria e Tony Blair dëboi shumicën e 750 lordëve të trashëguar, por lejoi 92 prej tyre të qëndronin përkohësisht si një kompromis për të shmangur bllokimin e reformave.
Viti 2026- Qeveria e Keir Starmer përfundon procesin. Për të kaluar ligjin, u arrit një kompromis i fundit ku një numër i papërcaktuar i lordëve të trashëguar do të “riciklohen”, duke u riemëruar si lordë të përjetshëm.
Mbrojtja e trashëgimisë dhe hapat e radhës
Ligji i ri do të hyjë në fuqi këtë pranverë, sapo të marrë “Pëlqimin Mbretëror” nga Mbreti Charles III, një procedurë thelbësisht formale. Për Partinë Laburiste, ky është vetëm hapi i parë, pasi ata synojnë ta zëvendësojnë përfundimisht Dhomën e Lordëve me një organ më përfaqësues.
Ndërkohë, opozita konservatore shfrytëzoi momentin për të vlerësuar kontributin e atyre që po largohen. Nicholas True, kreu i konservatorëve në Dhomën e Lordëve, mbrojti trashëgiminë e tyre duke theksuar se nuk bëhej fjalë vetëm për një “histori stereotipike reagimi me hermelinë” (peliçet tradicionale të aristokracisë).
“Mijëra kolegë i shërbyen kombit të tyre këtu dhe u bënë mijëra përmirësime në ligj. Ata pa dyshim kishin të meta, por në pjesën më të madhe, i shërbyen kombit me besnikëri dhe mirë,” përfundoi ai.