Nga Desada Metaj
Rreth 1.4 milionë euro kontribute të raportuara në pesë vjet, dy apartamente të blera në vitin 2024, qindra mijëra euro të investuara në letra me vlerë dhe kursime bankare. Këto janë të dhënat që dalin nga analiza e pasqyrave financiare të Faktoje.al, organizatës shqiptare që verifikon përmbajtjet në Facebook në kuadër të bashkëpunimit me Meta-n. Por kush i ka financuar këto pasuri dhe investime? Çfarë parashikojnë marrëveshjet me donatorët? Dhe përse organizata nuk u është përgjigjur tri kërkesave për informacion të VNA.al?
Faktoje.al është një portal dhe organizatë jofitimprurëse shqiptare që, në kuadër të bashkëpunimit me kompaninë Meta, kryen verifikimin e fakteve (fact-checking) për përmbajtje të publikuara në rrjetet sociale.
Më 16 tetor, në kulmin e protestave studentore në Tiranë, VNA.al u përball me kufizime në publikimin e videove në Facebook. Shkaku lidhej me dy lajme ndërkombëtare që Faktoje.al i kishte vlerësuar si përmbajtje të pavërteta. Njëri kishte të bënte me presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky, ndërsa tjetri me kompaninë e njohur të modës Gucci.
Pas reagimit tim publik në Facebook, një përfaqësuese e Faktoje.al më kontaktoi, me njëfarë vonese, për të më shpjeguar procedurën rutinë që duhej ndjekur në raste të tilla.
Profesionalisht, e mirëkuptoj shqetësimin e një organizate shqiptare për vërtetësinë e lajmeve që lidhen me Zelenskyn apo për informacionet që prekin interesat e kompanisë Gucci. Por po kaq profesionalisht më lind e drejta të bëj një pyetje: si ka mundësi që një OJF shqiptare të ketë një rol kaq përcaktues në një mekanizëm që mund të kufizojë aksesin e mediave online në rrjetet sociale?
Deri më sot, këtë atribut ia kemi veshur zakonisht kryeministrit. Por, me sa duket, në Shqipëri ekzistojnë edhe faktorë të tjerë që mund të ndikojnë në atë se çfarë arrin apo nuk arrin të publikojë një media.
Dhe pyetjet nuk mbarojnë këtu.
A e ka drejtuar ndonjëherë Faktoje.al vëmendjen te mediat online shqiptare kur ato denigrojnë figura publike, publikojnë fotografi dhe video private të individëve apo familjarëve të tyre, përfshirë të mitur? Po në rastet edhe më flagrante, kur portale të caktuara shndërrohen në instrumente sulmi dhe targetojnë drejtpërdrejt gazetarë investigativë? A janë trajtuar këto raste me të njëjtën vëmendje dhe rigorozitet?
Me gjasë, një pjesë e këtij realiteti i ka shpëtuar syrit të Faktoje.al, që ndërkohë është shqetësuar për dy lajme ndërkombëtare të publikuara nga VNA, një media relativisht e re, e cila duket se i ka tërhequr mjaftueshëm vëmendjen.
Dhe rastësia është interesante: kufizimi i publikimit të videove ndodhi pikërisht në një ditë protestash në Tiranë, kur informacioni dhe pamjet nga terreni kishin rëndësi të veçantë për publikun. Natyrisht, përputhja në kohë nuk provon se kufizimi lidhej me protestat, por mbetet e paqartë përse Faktoje.al nuk kontaktoi fillimisht VNA.al për të kërkuar korrigjimin apo sqarimin e lajmeve të kontestuara, ndërkohë që adresa elektronike dhe numri i telefonit të redaksisë janë publikë dhe lehtësisht të aksesueshëm.
Këto pyetje marrin rëndësi edhe më të madhe kur shqetësime për kufizime të ngjashme janë ngritur edhe nga media të tjera online.
Pikërisht për të kuptuar këtë marrëdhënie, iu drejtova zyrtarisht Faktoje.al, duke kërkuar informacion mbi kushtet e kontratës së saj me kompaninë Meta, mënyrën e funksionimit të bashkëpunimit, si dhe financimet dhe donatorët e organizatës.
Pas gati dy javësh dhe tri kërkesash, nuk kam marrë përgjigje për këto çështje. Korrespondenca e publikuar bashkë me këtë shkrim tregon kërkesat e përsëritura për informacion, përfshirë komunikimin e fundit të datës 27 tetor, kur e njoftova organizatën se po përgatisja një investigim mbi aktivitetin dhe financimet e saj.
Por një gazetar nuk mjaftohet me pyetjet që mbeten pa përgjigje. Ai kërkon dokumentet. Për këtë arsye, hyra në faqen zyrtare të Faktoje.al, ku gjeta të publikuara pasqyrat financiare të organizatës. Dhe pikërisht aty, pyetjet bëhen shumë më konkrete.
Ndërsa konstatohen mungesa të informacioneve formale që kërkon ligji, siç janë numri i punonjësve, autoriteti i regjistrimit, ndryshimi i adresës, etj., vëmendjen ta tërheq fakti se për një periudhë 5-vjeçare, qendra ka raportuar kontribute prej rreth 1.4 milionë eurosh.
Nga analiza e dokumentacionit financiar për periudhën 2021–2025 rezultojnë kontribute të raportuara në vlerën totale prej 142 milionë lekësh, ekuivalente me rreth 1.4 milionë euro sipas kursit të këmbimit të periudhave përkatëse. Në vitin 2021 janë raportuar 13.5 milionë lekë, në vitin 2022 18 milionë lekë, në vitin 2023 35.5 milionë lekë, në vitin 2024 46.6 milionë lekë dhe në vitin 2025 28.4 milionë lekë.
Këto fitime në dokumentacionin financiar paraqiten të lira dhe të pakufizuara, por qendra paraqet vetëm përfitime nga grantet. Përfitimet nga grantet janë të kufizuara nga kushtet në kontratat e projekteve apo shërbimeve që financojnë, ndërsa fitimet e pakufizuara kryesisht rezultojnë nga kontribute pa kushte. Ligji kërkon që fondet e kufizuara dhe të pakufizuara të paraqiten të ndara dhe me informacione shpjeguese mbi origjinën e tyre, por ky informacion mungon në dokumentacionin financiar.
Por pjesa më interesante e dokumentacionit lidhet me mënyrën se si janë vendosur fondet e organizatës. Sipas analizës së pasqyrave financiare, më 31 dhjetor 2025 rezultojnë 64.1 milionë lekë, ose rreth 700 mijë euro sipas vlerësimit të përdorur në analizë, të investuara në letra me vlerë, si bono thesari, obligacione apo instrumente të ngjashme financiare.
Ndërkohë, 46.8 milionë lekë, ose rreth 520 mijë euro, janë evidentuar për dy apartamente të blera në vitin 2024, për të cilat dokumentacioni tregon edhe përmirësime të kryera gjatë dy viteve. Organizata rezulton të ketë gjithashtu 30 milionë lekë, ose rreth 330 mijë euro, gjendje në llogari bankare.
Pra, sipas këtyre të dhënave, në fund të vitit 2025 organizata rezulton të ketë rreth 141 milionë lekë të shpërndara mes investimeve financiare, pasurive të paluajtshme dhe likuiditeteve bankare. Vetëm apartamentet dhe letrat me vlerë përfaqësojnë një vlerë të raportuar prej 110.9 milionë lekësh, ose mbi një milion euro sipas konvertimit të përdorur në analizën financiare.
Dhe pikërisht këtu lind pyetja qendrore e këtij investigimi: kush është donatori që i ka dhënë Faktoje.al rreth një milion euro për të blerë dy apartamente dhe për të investuar në bono thesari?
A ekziston një donator i tillë, apo këto investime janë financuar nga kontributet e disa donatorëve? Kush janë ata? A kanë dhënë para për gazetari dhe verifikim faktesh, apo për blerjen e pasurive të paluajtshme dhe investime financiare? A kanë qenë në dijeni të mënyrës se si janë përdorur fondet?
Sepse këtu nuk flasim për shuma të vogla apo për shpenzime të zakonshme administrative. Flasim për dy apartamente, qindra mijëra euro në letra me vlerë dhe një organizatë jofitimprurëse që ka marrë përsipër të kontrollojë vërtetësinë e informacionit të publikuar nga mediat.
Në emër të kujt janë regjistruar apartamentet? Për çfarë përdoren? Kush e ka miratuar blerjen e tyre? Dhe çfarë parashikojnë marrëveshjet me donatorët për përdorimin e fondeve?
Blerja e pasurive të paluajtshme apo investimi në letra me vlerë nga një organizatë jofitimprurëse nuk përbën automatikisht shkelje ligjore. Por ligjshmëria dhe përshtatshmëria e këtyre veprimeve varen nga burimi i fondeve, kufizimet e donatorëve, statuti i organizatës dhe mënyra e administrimit të pasurisë.
Nuk bëhet fjalë për të paragjykuar një organizatë apo për të shpallur të paligjshëm një investim. Bëhet fjalë për të zbatuar të njëjtin standard verifikimi që Faktoje.al kërkon nga mediat e tjera.
Për një organizatë që operon në emër të transparencës dhe verifikimit të fakteve, identifikimi i donatorëve dhe shpjegimi i përdorimit të fondeve nuk duhet të jenë çështje të vështira. Janë pyetje që kërkojnë dokumente dhe përgjigje.
Deri tani, VNA ka kërkuar informacion. Përgjigjet mungojnë.